Przy omawianiu historii rozwoju żeglugi śródlądowej całkowicie pomijamy na naszej stronie internetowej fakt, że jest ona również częścią systemu finansowego i bankowego. Nasza uwaga koncentruje się na budowie dróg wodnych, statków i sposobów ich eksploatacji przy całkowitym pominięciu, iż decyzje o rozwoju szeroko rozumianej żeglugi śródlądowej zapadają w zaciszu bankowych gabinetów.

W publikacji tej chcę się skoncentrować na przedstawieniu próby budowy przez skoligacone ze sobą rody ziemian polskich, w oparciu o własne zasoby finansowe i „dojścia”, nowoczesnej żeglugi śródlądowej na Wiśle w połowie XIX wieku. Czołowym przedstawicielem ziemiaństwa polskiego był w owym czasie Andrzej Artur hrabia Zamoyski. Jako pierwszy w Polsce wprowadził oczynszowanie chłopów, zastosował również nowoczesne metody gospodarowania. W swojej rezydencji w Klemensowie urządzał zjazdy ziemiańskie, połączone z pokazami rolniczymi i dyskusjami propagującymi modernizację rolnictwa. Był współwydawcą "Roczników Gospodarstwa Krajowego", zawiązał Spółkę Żeglugi Parowej i otrzymał monopol na urządzenie komunikacji parowej na Wiśle na lat 20. Rozpoczął własną produkcję statków parowych i barek. Działał jako prezes Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, doprowadził do utworzenia Towarzystwa Rolniczego i stanął na jego czele jako prezes.

Prasa warszawska żywo się interesuje sprawami Towarzystwa Żeglugi Parowej w zaraniu jego istnienia. Pozwolimy sobie przytoczyć tu wzmianki w tej sprawie „Kurj.Warsz.” – rzucają one bowiem jaskrawe światło na historyę instytucyi. W dniu 11 lipca z 1848 r.: „Na dzień 27 kwietnia r.b. zawartą została przed Pisarzem Aktowym Noskowskim w Warszawie Spółka Handlowa pod firmą Andrzej hr. Zamoyski i C-o, mająca na celu zaprowadzenie i utrzymanie żeglugi parowej na rzekach spławnych Królestwa, mianowicie na Wiśle, Narwi, Bugu, Wieprzu i Pilicy a to tak do przewożenia podróżnych, jako też do holowania wszystkiego rodzaju statków naładowanych rozmaitymi, jakie się zdarzą towarami i produktami. Miejsce zamieszkania prawnego spółki i jej siedziba, zkąd przedsięwzięcie kierowane będzie, jest pałac Andrzeja hr. Zamoyskiego w Warszawie przy ulicy Nowy Świat Nr 1245 pod godłem „Biuro Głównego Żeglugi Parowej na rzekach spławnych”, do którego wszystkie osoby potrzebujące dostawić zboże i inne produkta lub towary do miejsc nad wymienionymi rzekami położonych, dla powzięcia bliższych wiadomości zgłaszać się zechcą. Termin stanowczy do rozpoczęcia Żeglugi Parowej oznacza się na dzień 1 sierpnia r.b. Administratorem tego przedsięwzięcia jest Andrzej hr. Zamoyski, jeden ze wspólników i we wszystkich zobowiązaniach spółki jego tylko podpis lub tego, którego on od siebie umocuje, prawnym i ważnym będzie.

W dniu 15 lipca 1848 roku: „Z powodu rozwijającego się u nas przedsiębiorstwa Żeglugi Parowej na rzekach spławnych nie od rzeczy będzie wspomnieć, że ogólna długość komunikacji wodnej wynosi 2667 wiorst. W tej długości zajmie Wisła wiorst 565, Niemen, Narew, Biebrza, Bug, Pilica, Wieprz, San, Nida i Warta 2102 wiorst.”

Zapraszam do lektury całości artykułu: Zwykłe przedsiębiorstwo żeglugi śródlądowej
„Spółka Żeglugi Parowej na Rzekach Spławnych Królestwa hrabia Zamoyski et Compania”, czy coś więcej?