Budowa stopni wodnych "Niepołomice" i "Podwale" na Wiśle to - wbrew twierdzeniom niektórych ekofilów - nie tylko dążenie do przywrócenia rzece funkcji transportowej kosztem środowiska. Jest dokładnie na odwrót: w zamian za ochronę cennych przyrodniczo środowisk od wody zależnych zyskujemy niejako przy okazji poprawę warunków żeglugowych i podparcie ostatniego stopnia kaskady Górnej Wisły.

Na ręce Marszałek Sejmu Ewy Kopacz wpłynęła interpelacja Posłanki PO Elżbiety Achinger skierowana do Pana Macieja H. Grabowskiego - Ministra Środowiska w sprawie podjęcia pilnych działań hydrotechnicznych na rzecz ustabilizowania stosunków gruntowo-wodnych w kompleksach siedlisk hydrogenicznych północnej części Puszczy Niepołomickiej (Uroczysko Koło, Uroczysko Grobla - Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000 Koło Grobli PLH 120008) terenów o charakterze fluwiogenicznym ściśle uzależnionych od stabilnego poziomu wód w rzece Wiśle.

---

INTERPELACJA
w sprawie podjęcia pilnych działań hydrotechnicznych na rzecz ustabilizowania stosunków gruntowo-wodnych w kompleksach siedlisk hydrogenicznych północnej części Puszczy Niepołomickiej (Uroczysko Koło, Uroczysko Grobla - Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000 Koło Grobli PLH 120008) terenów o charakterze fluwiogenicznym ściśle uzależnionych od stabilnego poziomu wód w rzece Wiśle.

Szanowny Panie Ministrze!
Z przykrością muszę stwierdzić, że odpowiedź udzielona przez pana Janusza Ostapiuka, podsekretarza stanu Ministerstwa Środowiska, na interpelację nr 26475 z dnia 22 maja 2014 r. nie rozwiała moich obaw co do możliwości zachowania w dobrym stanie zasobów przyrody nadwiślańskiej części Puszczy Niepołomickiej nie tylko dla przyszłych pokoleń, ale i dla nas.

Obecne działania lub raczej ich brak na rzecz ustabilizowania stosunków gruntowo-wodnych w kompleksach siedlisk hydrogenicznych północnej części Puszczy Niepołomickiej (Uroczysko Koło, Uroczysko Grobla - Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000 Koło Grobli PLH 120008) terenów o charakterze fluwiogenicznym ściśle uzależnionych od stabilnego poziomu wód w rzece Wiśle nie są współmierne do problemu, jakim jest katastrofalne pogłębianie się dna koryta Wisły.

Proces erozji dna Wisły powoduje obniżanie się zwierciadła wód gruntowych na terenach przyległych do rzeki. Z przyczyny erozji dna rzeki postępuje również destrukcja umocnień brzegów, które nie spełniają już swojej funkcji ochronnej i regulacyjnej. Powstało realne zagrożenie dla stateczności wałów przeciwpowodziowych i mostu drogowego na Wiśle w Niepołomicach.

Dlatego nie można się zgodzić z twierdzeniem pana Janusza Ostapiuka, podsekretarza stanu Ministerstwa Środowiska, iż kompleksy siedlisk hydrogenicznych północnej części Puszczy Niepołomickiej powinny podlegać tylko ochronie zachowawczej.

Jestem dość częstym gościem w Puszczy Niepołomickiej z racji na bliskość mego miejsca zamieszkania i dlatego posiadam wiedzę o stanie faktycznym nie tylko stosunków wodnych na omawianych terenach, który jest inny niż przedstawiony w zdezaktualizowanej już – jak się wydaje - dokumentacji, którą dysponuje Ministerstwo Środowiska.

Zwracam także uwagę, że prawobrzeżnym dopływem Wisły jest rzeka Drwinka o długości ok. 27 km, jej źródła, - których dynamika uzależniona jest od opadów atmosferycznych i stanu wody w Wiśle - znajdują się pod Niepołomicami, a ujście znajduje się w okolicach Świniar w km 133,5 biegu Wisły.

Przez znaczną część swojego biegu Drwinka przepływa przez Puszczę Niepołomicką dzieląc ją na dwa oddzielne i różne pod względem flory kompleksy. Trzeba też pamiętać, że dolina Wisły w tych rejonach przez które przepływa Drwinka wypełniona jest głównie czwartorzędowymi osadami rzecznymi o miąższu kilkunastu metrów, pokrytymi lessem i utworami piaszczystymi.

W latach 80-tych XX wieku koryto rzeki Drwinki zostało pogłębione przez usunięcie warstwy nieprzepuszczalnej (muł, osady) doprowadziło to również do obniżenia poziomu wód gruntowych oraz przesuszenia łąk i omawianych w tej interpelacji obszarów Puszczy Niepołomickiej.

Zgodnie z prawami fizyki woda grawitacyjnie zawsze płynie z góry na dół, a utwory piaszczyste są materiałem, który raczej nie zatrzymuje wody. Wobec tych faktów nie napawa spokojem informacja pana Janusza Ostapiuka, podsekretarza stanu Ministerstwa Środowiska, iż służby ochrony przyrody i administracja Lasów Państwowych prowadzą jedynie obserwuję procesu obniżania się poziomu wód gruntowych.

Wprawdzie Nadleśnictwo Niepołomice podjęło pewne działania (poprzez budowę zastawek w ramach programu małej retencji), które mają na celu spowolnienie tego procesu, lecz ich oddziaływanie z uwagi na w/w prawo fizyki oraz właściwości utworów piaszczystych ma charakter niestety tylko punktowy. Nadmienić należy, że stan obecny rzeki Drwinki i innych cieków w Puszczy Niepołomickiej został zmieniony przez przekształcenie ich koryt w prostoliniowe kanały odwadniające.

Wobec powyższego nie mogę zaakceptować wyjaśnień pana Janusza Ostapiuka, podsekretarza stanu Ministerstwa Środowiska, iż akwen rezerwatu przyrody o charakterze ścisłym „Wiślisko Kobyle” utworzonego w starorzeczu Wisły podlega spontanicznemu procesowi zarastania, wypłycania i lądowienia. Wprawdzie zauważył, że proces zaniku starorzecza został gwałtownie przyspieszony przez obniżenie poziomu wód gruntowych lecz nie wiąże on tego procesu z katastrofalnym pogłębianiem się dna koryta Wisły.

Dla przykładu następstwa modyfikacji warunków wodnych w starorzeczach przez spiętrzenie wód w Wiśle przez stopień wodny w Łączanach w km 35,580 biegu rzeki można doskonale zaobserwować w Specjalnym Obszarze Ochrony Siedlisk Natura 2000 Wiśliska PLH120084, który obejmuje system trzech częściowo ze sobą połączonych starorzeczy rzeki Wisły. W skład tego obszaru wchodzą wiślisko Miejsce, Oko i Krajskie. Starorzecze Miejskie jest połączone rowem z rzeką Wisłą i pod względem roślinnym najlepiej zachowanym w województwie małopolskim.

Dopiero przy stabilnym poziomie wód w rzece Wiśle, który oddziałuje na poziom wód gruntowych, starorzecza wypełniają się utworami mułowymi na skutek bardzo intensywnej produkcji fitomasy przez zbiorowiska szuwarowe.

Z kolei następstwem oddziaływania zasięgu cofki piętrzenia stopnia wodnego „Dąbie” w km 80,900 biegu rzeki jest ustabilizowanie stosunków gruntowo-wodnych na terenie międzywala nad Wisłą wzdłuż ulicy Księcia Józefa w Krakowie, blisko centrum miasta, który nie nadawał się do wykorzystania gospodarczego przez ludzi i dzięki temu porosły tam samosiejki - wierzby i topole.

Las Łęgowy w Przegorzałach z ponad 50-letnimi drzewami jest lasem naturalnym i posiada bardzo dużą wartość biocenotyczną. Niezaprzeczalnym atutem tego lasu są walory krajobrazowe, a zwłaszcza 15 oczek wodnych powstałych w miejscach poboru gruntu do budowy wałów.

Łęg w Przegorzałach jest ważnym ogniwem w korytarzu ekologicznym rzeki Wisły. Jest miejscem odbywania lęgów, żerowania i schronienia podczas wędrówek ptaków. Na terenie tym występuje ok. 60 gatunków ptaków, w większość objętych ochroną gatunkową. Oprócz ptaków występują tutaj chronione płazy, gady, bobry, wydry oraz zwierzęta nie podlegające ochronie gatunkowej.

Z uwagi na fakt, że ostoje bagiennych i mokradłowych zespołów roślinnych uznawane są globalnie za zagrożone lub nawet ginące, ich ochrona czy wręcz ich odtworzenie (na przykład poprzez budowę stopni wodnych) powinna być działaniem o wysokim priorytecie. Ochrona zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt lub siedlisk przyrody stanowi cel publiczny

W takie działania, które mają na celu realizację budowy stopni wodnych „Niepołomice” i „Podwale” na górnej Wiśle zaangażowało się Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej.

Z uwagi na to, iż realizacja budowy stopni wodnych „Niepołomice” i „Podwale” dotyczyć będzie przede wszystkim modernizacji i rozbudowy istniejącego systemu ochrony przed powodzią dla którego nie ma żadnej alternatywy, mieszkańcy Miasta i Gminy Niepołomice za pośrednictwem organu gminy tj. Rady Miejskiej w Niepołomicach ( Rezolucja Nr XXII/4/12 Rady Miejskiej w Niepołomicach) udzielili poparcia tej Organizacji Pozarządowej.

Nadrzędność i priorytetowość kwestii poprawy bezpieczeństwa powodziowego i przeciwdziałaniu suszy przeważa nad wszelkimi innymi aspektami gospodarki wodami śródlądowymi. Przeciwdziałanie powodziom służy również poprawie stanu środowiska. Wskutek powodzi często następuje zalanie terenów na którym znajdują się zbiorniki z materiałami niebezpiecznymi, szamba itp. obiekty, w rezultacie powstają niestety bardzo poważne szkody przyrodnicze.

Erozja dna koryta Wisły i związane z nią obniżanie się poziomu wód gruntowych na terenach przyległych do rzeki daje złudne poczucie bezpieczeństwa i przyczynia się do intensyfikacji zagospodarowania i ekspansji zabudowy mieszkaniowej, przemysłowej i usługowej na terasie powodziowej.

Wobec tego kompleksowym narzędziem, które może minimalizować ryzyko występowania i skutków powodzi głównie na znacznych obszarach miasta i gminy Niepołomice jest realizacja budowy stopni wodnych „Niepołomice” i „Podwale” na górnej Wiśle. Wymienione obiekty hydrotechniczne zapewnią odpowiednią gospodarkę wodami oraz determinować będą właściwe gospodarowanie przestrzenią obszarów nadwiślańskich.

Podkreślam, że z uwagi na daleko posuniętą erozję koryta Wisły poniżej stopnia wodnego „Przewóz”, budowa stopnia wodnego „Podwale” jest nierozerwalnie związana z budową stopnia wodnego „Niepołomice”. Przyczyny i cele zespolonej budowy obydwu obiektów hydrotechnicznych sądzę, że wystarczająco przedstawiłam w interpelacji interpelację nr 26475 z dnia 22 maja 2014 r.

W związku z powyższym interpeluję:

1) Kiedy, w jakiej formule i przez kogo zostanie zlecone wykonanie rzetelnej i interdyscyplinarnej analizy stanu oraz prognozy oddziaływania na środowisko ewentualnych dalszych zaniechań/działań związanych z gospodarką wodną na obszar i otoczenie Puszczy Niepołomickiej? Czy zostaną w szczególności zbadane skutki okresowych nadmiarów i niedoborów wody w Wiśle na zachowanie dla przyszłych pokoleń obszarów cennych przyrodniczo, wymienionych na wstępie?

2) W jaki sposób władze krajowe i wojewódzkie będą wspierać Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej w ich działaniach na rzecz racjonalnej gospodarki wodnej w Małopolsce i w kraju?

Będę wdzięczna za udzielenie mi wyczerpującej odpowiedzi.