Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej chce powrócić do pięknych tradycji żeglugi śródlądowej na Wiśle. W tym celu na początek chce wybudować mały, bocznokołowy statek pasażerski, który swoim wyglądem i rozwiązaniami technicznymi będzie nawiązywał do statków, jakie kiedyś pływały po Wiśle.

Tuż za granicami Krakowa w widłach Wisły i Raby na Nizinie Krakowsko-Sandomierskiej rozciąga się Puszcza Niepołomicka, dzięki której powstało miasto Niepołomice i tak zwane dominium niepołomickie. Wokół Puszczy Niepołomickiej dość wcześnie rozwijało się osadnictwo, jednak było ono ograniczone, puszcza należała do książęcych dóbr stołowych. Dla panujących stanowiła nie tylko źródło pożytków naturalnych, ale była przede wszystkim miejscem łowów na grubą zwierzynę, co w dawnych czasach było rozrywką możnych.

Okoliczne wsie były własnością prywatną biskupów krakowskich lub klasztorów. Dopiero po wybudowaniu zamku przez Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku wśród wykarczowanej części Puszczy Niepołomickiej zaczęła rozwijać się osada po raz pierwszy wzmiankowana 1350 roku jako Nepołomice.

Król Kazimierz Wielki przed 1365 r. wydzielił dobra stołowe spod bezpośredniej władzy wielkorządców i utworzył osobne podrzęctwo, które określano jako Districtus Nepolomicensis (1393r.) W celu ograniczenia szkód w lesie i zwierzynie, które wyrządzali mieszkańcy okolicznych wsi pod koniec panowania króla Władysława Jagiełły rozpoczął się okres scalania obszarów otaczających Puszczę Niepołomicką.

Królowie Kazimierz Jagiellończyk, Jan Olbracht i Zygmunt I Stary wykupili prawie wszystkie wsie otaczające Puszczę Niepołomicką od północy, wschodu i południowego wschodu z rąk prywatnych lub klasztornych. W ten sposób prawie cały obszar położony w widłach Wisły i Raby wszedł w skład królewskich dóbr stołowych zwanych ekonomią niepołomicką. Dzięki takim działaniom królów polskich Puszcza Niepołomicka do dziś obejmuje prawie takie samo terytorium, co dawniej.

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. ekonomia niepołomicka zagarnięta została przez Austriaków. Już w styczniu 1773r. na dawnych królewskich dobrach stołowych zostało utworzone rządowe dominium niepołomickie. Przetrwało ono w prawie niezmienionej postaci do końca I wojny światowej, kiedy to Polska odzyskała niepodległość i na nowo zorganizowana została sieć administracyjna. Obszar dominium niepołomickiego pokrywał się z terytorium gminy niepołomickiej, która została zreorganizowana po austriackiej reformie administracyjnej w 1867r.

W skład dominium niepołomickiego wchodziły miejscowości: Wola Batorska, Wola Zabierzowska, Grobla, Świniary, Drwinia, Dziewin, Mikluszowice, Gawłówek, Posyna, Damienice, Stanisławice, Podgroble, Rysa, Łapczywa, Siedlec, Chełm, Mosczenica, Okulice, Kamionna, Pasierbice, Wyżyce, Kolanów, Kłaj, Książnice, Boryczów, Błoto, Jazy, Mszczęcin, Pasternik, Piaski, Świdowa i Niepołomice. Dziś na obszarze dawnego dominium niepołomickiego funkcjonują trzy gminy: Niepołomice, Kłaj, Drwinia.

Można śmiało przyjąć tezę, że obok funkcji administracyjno-gospodarczej dominium niepołomickie spełniało też funkcję rekreacyjną. Aż do końca XVIII wieku królowie polscy przyjeżdżali tu na wypoczynek i polowania. Oczywiście dziś już nie urządza się polowań na taką skalę, ale w to miejsce zaczęła wnikać turystyka. Powstały szlaki turystyczne piesze, rowerowe i konne. Poprowadzone są one wzdłuż i wszerz Puszczy Niepołomickiej i dawnego dominium niepołomickiego. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej chce dodać do tych szlaków turystycznych kolejny szlak: turystyczny szlak żeglugowy.

Trudno nie przecenić roli, jaką rzeka Wisła odegrała w historii kształtowania się narodu i państwa polskiego. Rzeka ta była ważnym traktem komunikacyjnym i handlowym, dzięki niej następował rozwój społeczny i gospodarczy miejscowości, które nad nią leżały. W każdej większej nadwiślańskiej miejscowości znajdował się port, przystań lub nabrzeże, do którego mogły przybijać wiślane jednostki pływające.

W Niepołomicach istniał port rzeczny, przeładowywano tu na galary wiślane głównie sól dowożoną koleją z Wieliczki. Drugi port solny w dominium niepołomickim znajdował się w Świniarach a dowożono tam sól z Bochni.

Jeszcze nie tak dawno temu Wisła była ważnym szlakiem transportowym i komunikacyjnym, istniały przystanie dla statków pasażerskich, które kursowały do połowy lat 60 XX wieku, z Krakowa do Koszyc i dalej do Sandomierza.

Nie zawsze Wisła nadawała się do żeglugi, niskie stany wody w rzece ograniczały możliwość większego wykorzystania tej drogi wodnej, a czasami wręcz uniemożliwiały żeglugę. W celu uniezależnienia się od tych niekorzystnych zjawisk wykonano jeszcze przed I wojną światową budowle regulacyjne w korycie rzeki, które spełniały swoje zadanie do końca lat 80 XX wieku. Szlak żeglowny pozwalał wtedy na poruszanie się barek o ładowności 200-300 ton i zanurzeniu do 1m. Jednak to wcale nie oznacza, że rzeka Wisła stanowiąca północną granicę dominium niepołomickiego ma dalej ulegać degradacji i zapomnieniu.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej chce powrócić do pięknych tradycji żeglugi śródlądowej na Wiśle. W tym celu na początek chce wybudować mały, bocznokołowy statek pasażerski, który swoim wyglądem i rozwiązaniami technicznymi będzie nawiązywał do statków, jakie kiedyś pływały po Wiśle. Statek pływający na tym odcinku Wisły musi mieć małe zanurzenie do ok. 40-50cm, niestety stan szlaku żeglownego nie pozwala na korzystanie z jednostek pływających o większym zanurzeniu.

Proj. Stefan Ekner
Dane techniczne:
- długość kadłuba 14,00 m
- długość KLW 12,60 m
- szerokość całkowita 5,00 m
- szerokość kadłuba 3,20 m
- szerokość KLW 3,20 m
- zanurzenie kadłuba 0,25 m
- zanurzenie max. 0,40 m
- wysokość nad KLW 3,95 m
- wyporność konstrukcyjna 7900 kg
- pasażerów max. 12 osób.
- silnik –Andoria 4C90 70 KM/4200 obr/min.

Statek - obok planowanej przystani w Niepołomicach - stanowi ważny element rewitalizacji wiślanego szlaku żeglugowego. Działania Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Niepołomickiej mają się przyczynić do poprawy i zwiększenia potencjału turystycznego dawnego dominium niepołomickiego.

Rzekę można i należy wykorzystać dla dobra społeczeństwa, zagospodarowanie jej przez budowę przystani, portów i marin przyczyni się do powstania wielu miejsc pracy w sektorze usług i handlu. Podkreślić trzeba, że taki sposób zagospodarowania Wisły jest przyjazny dla środowiska naturalnego i może zmienić nastawienie ludności nadwiślańskiej do rzeki, nie będą jej traktować jako miejsce zrzutu śmieci i ścieków, ale jako miejsce pracy przynoszące zyski.

Ruch na rzece będzie wpływał na procesy integracyjne miejscowości nadwiślańskich i być może zachęci do wspólnych ponad lokalnych przedsięwzięć. Rejsy bocznokołowym statkiem pasażerskim będą dużą atrakcją turystyczną, dodatkowo wiślany szlak żeglugowy będzie uzupełnieniem już istniejących szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Stworzy to szansę, że rzeka Wisła na powrót kojarzyć się będzie z miejscem rekreacji i wypoczynku.