Instrukcja wytyczania szlaków żeglownych na rzekach: Wiśle, Narwi i Bugu

„ Z A T W I E R D Z A M„                                         Warszawa,  marzec 2004 r.

Z-ca Dyrektora RZGW ds. Utrzymania Wód

             &n bsp; Mgr inż. Janusz Kurzelewski

wytyczania szlaków żeglownych w RZGW Warszawa

 na rzekach: Wiśle, Narwi i Bugu.

1.    Podstawa prawna:

1.1  Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz.U. nr 5/2001, poz. 43,

art. 43), nakładająca na administrację dróg wodnych obowiązek utrzymania śródlądowych dróg wodnych w stanie zapewniającym bezpieczną żeglugę. 

1.2  Rozporządze nie Rady Ministrów z dnia 7 maja 2002 r. w sprawie klasyfikacji    śródlądowych dróg wodnych (Dz.U. nr 77/2002, poz. 68), z wyszczególnieniem śródlądowych dróg wodnych uznanych za szlaki żeglowne.

1.3  Rozporządze nie Ministra Infrastruktury z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych (Dz.U. nr 212/2003, poz. 2072), zawierające nowe, obowiązujące wzory znaków żeglugowych dla informacji nawigacyjnej.

2.    Znaczenie określeń:   

Głębokość tranzytowa na danym odcinku drogi wodnej stanowi najmniejszą głębokość na szlaku żeglownym w określonym czasie, ustaloną przez służby liniowe administracji wodnej.

Informacja nawigacyjna jest systemem wytyczania szlaku żeglownego, meandrującego pomiędzy locyjnymi przeszkodami. Na Wiśle Dolnej i Środkowej stosuje się do wyznaczania szlaku system pław i staw. Pławami są bakeny a stawami tyczki. Bakeny prawobrzeżne w kolorze czerwonym mają sylwetkę prostokąta, a bakeny lewobrzeżne w kolorze zielonym sylwetkę trójkąta kątem w górę. Stawami są tyczki - prawobrzeżne malowane naprzemianlegle w czerwone i białe półmetrowe odcinki z „wiechą” na wierzchołku jako tzw. „wesoły” (zaleca się wstawianie na wierzchołek tyczki trwalszej od wiechy, pomalowanej na czerwono butelki plastykowej po wodzie mineralnej), tyczki lewobrzeżne natomiast malowane naprzemianlegle w zielone i białe półmetrowe odcinki bez wiechy jako tzw. „goły” (nazwa „goły” wywodzi się z dawnego sposobu ustawiania tyczek, kiedy ich jeszcze nie malowano, gdzie „goły” był tyczką okorowaną a „wesoły” tyczką nieokorowaną z wiechą). Tyczki mogą być stawiane jako nurtowe, brzegowe lub kępowe.

Klasa drogi wodnej określana jest kryteriami parametrów statków mogących ją pokonywać, jak: długość, szerokość i zanurzenie statku lub zestawu pchanego, prześwity pod mostami i innymi urządzeniami krzyżującymi się z drogą wodną, zwane ogólnie „parametrami klasyfikacyjnymi”. W przepisach polskich najniższą klasą jest klasa Ia, a najwyższą Vb. Rz. Wisła w granicach właściwości RZGW-Warszawa mieści się od jazu we Włocławku do Płocka w klasie Va i od Płocka do ujścia rz. Sanny w kl. Ib; rz. Narew i Bug mieszczą się w klasie Ia; Narew od m. Pułtusk do jazu w Dębem mieści się w kl. II.   

Locja jest zespołem zjawisk występujących pod lustrem wody w rzece, dotyczących  meandrowania nurtu, układu głębin (plosa), mielizn piaskowych (przemiały i „kanty”), raf kamiennych i pojedyńczych kamieni, żwirowatych twardych wypłyceń (grzempy) oraz przeszkód naniesionych (jak tysiącletnie dęby czarne, „karpy” i inne, występujące pod nazwą „prądowiny”), oraz wraków.

Nurt stanowi część koryta rzeki, gdzie przepływ masy wody i prędkość prądu są największe. Zazwyczaj wzdłuż linii nurtu wytyczany jest szlak żeglowny, ponieważ układają się na niej największe głębokości, wykorzystywane do żeglugi. Linię nurtu łatwo rozpoznać po niesionej przez wodę pianie, liściach i patykach.

Pora dzienna – część doby od wschodu do zachodu słońca.

Pora nocna – część doby od zachodu do wschodu słońca.

Przęsło żeglowne – przęsło mostowe, pod którym układa się nurt, wzdłuż którego wytyczony jest szlak żeglowny.

Sezon czyli okres nawigacyjny stanowi część roku kalendarzowego, w którym ruch statków może się odbywać bez przeszkód wynikających z zamarzania wody lub pochodu lodów. Terminy otwarcia i zamknięcia nawigacji ustalają regionalne zarządy gospodarki wodnej.

Strony szlaku żeglownego: za prawą stronę szlaku żeglownego uważa się na rzekach prawą stronę szlaku w kierunku biegu rzeki; przeciwną stronę szlaku uważa się za stronę lewą. Na jeziorach i szczytowych odcinkach kanałów sztucznych łączących dwie rzeki, za prawą stronę szlaku uważa się prawą stronę szlaku w kierunku od wschodu na zachód albo w kierunku od południa na północ; przeciwną stronę szlaku uważa się za stronę lewą. 

Szlak żeglowny jest to część drogi wodnej stanowiącej pas wody wytyczany zazwyczaj wzdłuż nurtu, po którym może się bezpiecznie odbywać ruch statków o zanurzeniu stosownym do klasy danego odcinka i właściwej głębokości tranzytowej.

Śródlądowa droga wodna jest to przystosowany do żeglugi, określony odcinek jednej lub kilku rzek, wraz ze znajdującymi się na niej zbiornikami wodnymi, jeziorami i kanałami.

Woda żeglowna – stan wody na rzece będącej szlakiem żeglownym, zapewniający gwarantowaną głębokość tranzytową.

Wytyczenie szlaku żeglownego polega na jego właściwym wyznakowaniu znakami informacji nawigacyjnej, dostosowanym do sytuacji wymuszonej locją danego odcinka rzeki.

Znakowanie szlaku żeglownego i przeszkód nawigacyjnych winno opierać się o wzory znaków informacji nawigacyjnej,  podane w cyt. „Przepisach żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych” .

3.  Zasady ogólne wytyczania szlaku żeglownego:

Szlak żeglowny powinien być kompletnie wytyczony w dniu ogłoszenia otwarcia sezonu nawigacyjnego.

Ustawianie znaków nawigacyjnych powinno opierać się na zasadzie ich dobrej widoczności od znaku mijanego do następnego. Przy trawersowaniu jakiegoś znaku powinien być bezwzględnie widoczny znak następny (patrz zał. 2). Przyjmuje się liczebność 3-4 znaków na 1 km jako wymaganą minimalną średnią. W trudnych przejściach liczebność znaków może być zwielokrotniona. W specyficznych warunkach dopuszcza się mniejszą liczebność znaków od wymaganej średniej, pod warunkiem dostrzegalności znaku następnego. Im wyższa klasa drogi wodnej, tym większa powinna być staranność w dokładności informacji nawigacyjnej, będącej odzwierciedleniem locji danego odcinka rzeki.

Na szlakach żeglownych znakowanych tyczkami nurtowymi, kępowymi i brzegowymi, przy przekładaniu się nurtu na brzeg przeciwległy ustawiana na brzegu tyczka jako stawa brzegowa powinna być jednocześnie stawą „najazdową”, dającą nawigatorowi pewność bezpiecznego ruchu po prostej w kierunku na tę tyczkę.

Tyczki stawiane na kantach przykos i  przemiałów powinny zawsze stać na rogu, którego nie należy ścinać lecz należy go objechać, a nie myląco na środku kantu. Tego typu niedbałe lub nieprofesjonalne ustawienie znaku nawigacyjnego często bywa przyczyną wchodzenia statków na mieliznę (patrz zał. 3).

Przejścia pomiędzy kępami należy znakować z daleka widocznymi tyczkami kępowymi, zarówno od dolnej jak i górnej wody. Tyczek tych w miarę możliwości nie zbierać po zamknięciu sezonu nawigacyjnego, zostawiając je dla potrzeb ew. akcji lodołamania i wczesnych przejść statków, wykorzystujących wysoką wodę wiosenną przed otwarciem sezonu nawigacyjnego. Nie dopuszczać też do zasłaniania widoczności tyczek przez zarastające gałęziami krzaki, które należy sukcesywnie wycinać.

Żegluga w porze nocnej będzie możliwa na odcinkach przystosowanych do niej szlaków żeglownych, wytyczonych znakami nawigacyjnymi odbijającymi intensywne światło przez oklejenie folią odblaskową lub pomalowanie farbą fluorescencyjną. Pozostałe odcinki wytyczone znakami zwykłymi, należy traktować jako drogi wodne przystosowane wyłącznie do żeglugi w porze dziennej.

Tablice kilometrowe:

Na Wiśle stawiane na wałach przeciwpowodziowych tablice zazwyczaj nie są widoczne ze szlaku żeglownego z powodu zakrzaczenia bądź zarośnięcia międzywala drzewami, wobec czego należy je dublować, przybijając tablice dodatkowe do rosnących na brzegach drzew. Brak tablic kilometrowych może uniemożliwić obcemu użytkownikowi szlaku żeglownego wezwania w przypadkach losowych pomocy drogą łączności bezprzewodowej, wobec niemożności topograficznej lokalizacji miejsca awarii jego statku.

Na Bugu należy utrzymać stosowany tam system stawiania co piątej tablicy kilometrowej.

Na Narwi tablice kilometrowe stawiać w miarę możliwości bez przerw, z uwagi na znaczny ruch statków rekreacyjnych i roboczych.

Wyjścia szlaków żeglownych z jezior lub szerokich dróg wodnych znakowane kwadratowymi tablicami 1 x 1 m kątem w górę, powinny być dobrze widoczne z jeziora, dlatego należy je umieszczać na masztach nad linią horyzontu i malować na czarno. Jeśli znak taki widoczny jest na tle zieleni, należy go malować kontrastowo na biało. Znaki takie stosowane są w RZGW W-wa na rzecznych szlakach żeglownych: w NW Dębe – na wejściu z Jez. Zegrzyńskiego na Kanał Żerański, (wymagający podniesienia na wysoki maszt nad linię horyzontu, ponieważ nie jest widoczny z drugiej strony jeziora), oraz w NW Włocławek na wejściu do awanportu górnego Śluzy Włocławek, wymagający również podniesienia na wysoki maszt. NW Płock powinien rozważyć celowość postawienia takiego znaku w km. 628 na rogu Kępy Tokarskiej na wejściu w przejście między Kępą Tokarską a lewym brzegiem w miejscu, gdzie szlak żeglowny traci jeziorowy charakter klasy Va, przechodząc jakościowo w typowo rzeczną klasę Ib (patrz zał. 1).

Przejście szlaku żeglownego pod mostami wytycza się pod wybranym, dogodnym dla żeglugi przęsłem żeglownym. Na konstrukcji żeglownego przęsła mostowego administrator drogi kołowej idącej tym mostem, ma obowiązek umieszczenia w porozumieniu z właściwym nadzorem wodnym znaków A.10 „Zakazu przejścia poza skrajnią określoną tablicami” od strony górnej i dolnej wody. Pomiędzy tymi znakami winien być umieszczony znak D.1a lub D.1b informujący o przejściu jedno- lub dwukierunkowym.

Głębokość tranzytowa trudna do utrzymania w parametrach określonych przepisami klasyfikacyjnymi, przy obniżonych stanach wody (na granicy najniższej wody żeglownej NWŻ) powinna być rozpoznawana przez służby liniowe w poszcz. nadzorach wodnych metodą sondowania, a jego wyniki - ze szczególnym uwzględnieniem wypłyceń na przemiałach, podawane do Wydziału Eksploatacji w Dyrekcji RZGW.

Ustala się poziom wody żeglownej gwarantujący głębokość tranzytową 100 cm:

·    dla rz. Wisły – 230 cm na wodowskazie warszawskim;

·    dla rz. Narwi – 160 cm na wodowskazie w Ostrołęce;

·    dla rz. Bugu  -  190 cm na wodowskazie we Włodawie.

Przy stanach wody niższych od poziomu wody żeglownej dla danej rzeki, szlak żeglowny należy uważać za zamknięty, niemniej jednak armatorzy w takich przypadkach mają prawo do uprawiania żeglugi na własne ryzyko.

4.  Lustracje i inspekcje szlaków żeglownych

Lustracje szlaków żeglownych przewiduje się jako organizowane corocznie tzw. objazdy szlaków żeglownych, w terminie maks. jednego miesiąca od momentu ogłoszenia sezonu nawigacyjnego za otwarty. Udział w rejsie biorą specjaliści ds. nawigacji i specjaliści ds. budowli hydrotechnicznych. Celem  rejsu lustracyjnego jest  inspekcja nurtowa, ustalająca poprawność wytyczenia szlaku żeglownego i inspekcja hydrotechniczna ustalająca uszkodzenia budowli hydrotechnicznych, spowodowane powodzią wiosenną i pochodem lodów. W miarę przemieszczania się statku inspekcyjnego, kierownicy nadzorów wodnych w asyście wytycznych mają obowiązek dosiadania się w granicach swoich właściwości na pokład statku, w celu wysłuchania uwag specjalisty ds. nawigacji w ramach obowiązkowego instruktażu. Kierownicy NW informują z kolei specjalistów hydrotechników o stanie budowli hydrotechnicznych i zmianach w układzie nurtu.

Sprawozdania z wyników lustracji szlaku żeglownego składają w Dyrekcji RZGW spec. ds. nawigacji i kierownik zespołu inżynierów-hydrotechników, w terminie 7 dni od dnia zakończenia rejsu.

Instrukcję opracował:

Kmdr por. rez. mgr Adam W. RESZKA

   (specjalista ds. nawigacji rzecznej)

ZAŁĄCZNIKI:

Zał. 1:  Sytuacja nawigacyjna w km. 628 Kępa Tokarska.

Zał. 2:  Sytuacja nawigacyjna w km. 596 Rakowo.

Zał. 3:  Sytuacja nawigacyjna w km. 418 Piotrkowice.